De Onzichtbaren door Roy Jacobsen

In dagblad Trouw van augustus 2020 stond een interview met de schrijver. Zijn boek uit 2013 was toen kort ervoor in het Nederlands verschenen. Ik vond het zo’n intrigerend interview dat ik besloot het boek op mijn verlanglijstje te zetten.  Onze vakantie bij de fjorden in Noorwegen en mijn eigen “Scheldegevoelens” zullen er ook wel aan bijgedragen hebben.

Roy Jacobsen en zijn achtergrond

Roy Jacobsen vertelt in dit interview dat de Noorse economie eeuwenlang op visserij dreef. De eilandjes voor de kust waren bewoond door families die zowel boer als visser waren. De schrijver komt zelf uit zo’n familie, zijn grootvader was zo’n fiskarbonde- visserboer op het eiland Dønna bij de Lofoten. Men leefde van een combinatie van zee en land, granen, aardappels en visvangst. Het was een hard bestaan,  het klimaat was anders dan op het vasteland en allesbepalend.

Jacobsen kwam en komt er nog regelmatig, vroeger samen met zijn moeder en zusje om te helpen op de boerderij, nu is het hun zomerhuis.

Aan dit leven is een einde gekomen omdat de samenleving  door de olievondsten in de Noordzee een industriële en technisch geavanceerde maatschappij werd. De kleine nederzettingen werden verlaten en de bewoners verhuisden naar grotere eilanden of het vasteland.

De schrijver werkte vier winters als visser, in de walvis- en haaienjacht en zo’n twintig jaar aan de kust in de bouw, de landbouw en als grafgraver. Sinds de jaren negentig leeft hij van de literatuur.

Jacobsen vindt het belangrijk dat mensen hun achtergrond kennen: “Als je niet weet waar je oorsprong ligt, is het moeilijk je eigen weg te vinden. De geschiedenis van je ouders en grootouders fungeert als een kompas dat je om eerder gemaakte fouten heen leidt, en die je eerbied meegeeft voor voorgaande generaties”.

Het leven op het eiland Barrøy

De fictieve familie Barrøy woont al generaties lang op het kleine ook fictieve eiland Barrøy gelegen in de buurt  van de Lofoten. Vader Martin woont met zijn zwakbegaafde dochter Barbro (23) in bij zijn zoon Hans(35) en schoondochter Maria(27) en hun driejarige dochter Ingrid. In de loop van het boek neemt Hans de leiding over als de krachten van zijn vader afnemen.

Hans heeft steeds zorgen om zijn dochter Ingrid, omdat ze zoveel lacht. Hij is bang dat ze op haar tante gaat lijken. Hij durft het niet uit te spreken, maar Maria ziet het en vindt dat Ingrid zich goed ontwikkelt. Al gaandeweg ziet Hans dat Ingrid een slim en handig kind is, die zich prima kan handhaven in hun gezin.

Het boek laat zien hoe het leven zijn loop neemt op een erg afgelegen eiland. Er wordt niet veel gepraat, vaak zijn gezichtsuitdrukkingen of goedkeurende of afwijzende blikken genoeg.

Opmerkelijk vond ik dat alleen de mannen een stoel hadden. De vrouwen en kinderen moeten staan, alleen Maria de vrouw van Hans had een stoel. Later krijgt Barbro een stoel omdat haar broer het huis uitgaat en trouwt. Hans schaft deze regel af en timmert voor Ingrid een stoel.

In de winter gaat Hans ieder jaar een aantal maanden vissen met zijn broer die op de Lofoten woont. De inkomsten hebben ze nodig om de winter door te komen. De handelspost waar ze hun benodigdheden kopen en waaraan ze hun vis en landbouwproducten verkopen ligt op een groter eiland dichter bij het vasteland. Hun enige vervoersmiddel is hun roeibootje, de foering , en wekelijks  legt de melkboot aan op het eiland. Voor de rest zijn ze op elkaar aangewezen.

Ingrids jeugd en volwassen worden

De tijd gaat verder, Ingrid wordt ouder en moet naar school op het grote eiland. Twee weken krijgt ze les en slaapt ze met andere kinderen op de zolder en dan gaat de onderwijzer weer naar een ander eiland en kan ze naar huis. Dit is voor haar een moeilijke periode, ze heeft veel heimwee. Regelmatig herhaalt die situatie zich. Inmiddels is de eerste wereldoorlog uitgebroken. Heel kort wordt het benoemd in het deel van een zin waarin staat: “er is onrust in de wereld, die staat in brand”.

Bij het bouwen van een nieuwe schuur laat Hans twee Zweedse bouwvakkers komen, waarvan één van de jongemannen het goed met Barbro kan vinden. Als de mannen weg zijn verdwijnt ze naar het hoofdeiland. Ze wordt later teruggebracht en blijkt zwanger te zijn. Lars wordt geboren en zo is er weer een jong kind op het eiland.  Barbro voedt haar kind op met hulp van de anderen en Lars ontwikkelt zich prima.

Verder in het verhaal blijft heel boeiend hoe de eilanders met elkaar omgaan en hoe ze omgaan met tegenslagen en verdriet.  Martin overlijdt en Ingrid en Lars ervaren voor het eerst een groot verlies in hun leven. Ingrid maakt voor het eerst kennis met haar familie uit de Lofoten die op de begrafenis komen. Dan ontdekt ze hoe tegenstrijdig de volwassenen met hun gevoelens omgaan. Ze ziet dat ze blij zijn elkaar te zien en dat na de begrafenis de stemming zelfs vrolijk wordt. Ze is sprakeloos.

Op haar dertiende jaar doet Ingrid belijdenis en verblijft een tijdje bij de dominee op het grote eiland. Wanneer ze weer thuis is, verveelt ze zich en wil ze terug naar het hoofdeiland. Ze krijgt een betrekking in de huishouding bij de zoon van de eigenaar van de handelspost. Dit blijkt een zeer instabiel gezin te zijn. Een drama voltrekt zich en voor ze het weet zit Ingrid opgescheept met een meisje van drie en een jongen van zeven. Er zit niets anders op dan gaan met de kinderen terug naar huis te. De kinderen worden opgevangen en Ingrid verzorgt hen. Ze blijven in hun gezin wonen.

Later als Ingrid 18 jaar is krijgt ze steeds meer verantwoording. Haar vader Hans overlijdt jong en samen met Lars, en Barbro  probeert ze de zaken draaiende te houden. Deze strijd om het bestaan vormt Ingrid tot een sterke persoonlijkheid, Ze is een vechter die veel verantwoording voelt voor de mensen waar ze mee leeft. Ook staat ze open om anderen te helpen en ze weet heel goed wat ze wil.

Een epische eilandvertelling

Samen met haar familieleden, onder Ingrids leiding, leven ze verder op Barrøy. Wat het leven verder brengt, kun je lezen in de rest van het boek en ook in de volgende drie delen. Daarin volgen we het leven van Ingrid als volwassene en als eigenares van Barrøy. De Tweede Wereldoorlog speelt op de achtergrond steeds mee in de volgende delen.

Deze volgende delen van deze serie zijn : 2. De Witte zee; 3. Ogen van de Riegel; 4. De kinderen van Barrøy  .

Op de omslag van het boek staat dat het een epische eilandvertelling is over een vergeten manier van leven. Ik heb van de boeken genoten vanwege het levensverhaal van Ingrid en haar familie, maar ook van de prachtige natuurbeschrijvingen en de strijd tegen de elementen.